Пятница, 3 июля 2020

Культура

Гісторыя з фатаграфіяй. Тут будзе горад-сад!

Гісторыя з фатаграфіяй. Тут будзе горад-сад!

Год малой Радзімы, Культура
Такімі засталіся Пружаны пасля вайны: у ліпеньскія дні 1944 года была разбурана вялікая частка горада. На гэтым кадры аэрафотаздымкі бачна, што на рагу Кобрынскай і Леніна застаўся адзіны дом, а частка Камуністычнай (цяперашняя Рыгора Шырмы) і прылеглыя да яе вуліцы пераўтварыліся ў суцэльную пустку. Але на здымку ўжо не бачна руін: жыхары горада імкнуліся як мага хутчэй падрыхтаваць месца пад новыя пабудовы. Пасляваенныя школьнікі замест урокаў працы і фізкультуры займаліся расчысткай завалаў, дарослыя выходзілі на суботнікі і нядзельнікі. Шмат гадоў пасля ўзгадвалі старажылы, як наводзілі парадак, як будавалі дамы, як высаджвалі дрэвы і кветкі. І стараліся берагчы зробленае сваімі рукамі. Зараз мы неяк лёгка прывыкаем, што наводзіць парадак павінны «спецыяльна навучаныя людз
Гісторыя з фатаграфіяй. З асабістай пячаткай фотамайстра…

Гісторыя з фатаграфіяй. З асабістай пячаткай фотамайстра…

Год малой Радзімы, Культура
Пружаны. Чэрвень, 1931 год. Нягледзячы на тое, што горад тады быў параўнальна невялікі (каля 7600 чалавек), у ім было некалькі фотамайстэрняў. Найбольшай папулярнасцю ў спажыўцоў карысталася майстэрня нейкага М. Леві. Усе яго фотаздымкі, як і гэты, што перад вамі, былі пазначаны  на адвароце асабістай пячаткай майстра — “FOTOGRAF M. Lew Pruzana”. На гэтым, на першы погляд, нічым не прыкметным здымку вы бачыце настаўнікаў-інструктараў Пружанскай яўрэйскай пачатковай школы, якая насіла імя прызнанага класіка яўрэйскай літаратуры Іцхака-Лейбуша Перэца.   А элегантны мужчына ў капелюшы — ніхто іншы, як вядомы амерыканскі пісьменнік яўрэйскага паходжання Іосіф-Маер Апатоўскі (Апатошу), які сябраваў з Перэцам і пад яго чулым кіраўніцтвам рабіў свае  першыя
Гісторыя аднаго экспаната: друкарская машынка для сляпых

Гісторыя аднаго экспаната: друкарская машынка для сляпых

Культура, Палацык
Для сляпых і людзей, якія слаба бачаць, уменне чытаць і пісаць з’яўляецца сімвалам паспяховасці і незалежнасці. Кім быў той чалавек, які дапамог тысячам сляпых развівацца? Хто прыдумаў для іх знакаміты шрыфт? Паспрабуем разабрацца ў гэтым з дапамогай цікавага прадмета, які ў 2011 г. папоўніў фонды Пружанскага палацыка. Трэба прызнаць, друкарская машынка для сляпых “BLISTA” (сяр. XX ст.), прывезеная ахвяравальнікам з самой Германіі, — сапраўдны цуд тэхнікі. Паглядзіце на яе: машынка ўяўляе сабою складаную прыладу з нержавеючай сталі. Шэсць асноўных клавіш, “прабел”, ручка для перамяшчэння радка. Для друкавання тэкстаў “для сляпых” на паперу шляхам удару наносяцца спецыяльныя знакі ў выглядзе рэльефных кропак. Гэта і ёсць той знакаміты шрыфт, названы ў гонар свайго вынаходніка.
Гісторыя аднаго экспаната: парта Эрысмана

Гісторыя аднаго экспаната: парта Эрысмана

Культура, Палацык
Звычайная школьная парта з нахіленай стальніцай… Гэты, на першы погляд, просты экспанат, які захоўваецца ў музеі-сядзібе “Пружанскі палацык”, выклікае ў мяне вельмі шчымлівыя настальгічныя ўспаміны. Я вучылася за такой партай у першым класе, а потым нас перасадзілі за звычайныя сталы. Памятаю, як мы радаваліся, што цяпер будзем вучыцца «як дарослыя». Але, на самай справе, сядзець за «касой» партай было куды зручней. Да канструкцыі гэтага твора мэблевага мастацтва варта было б прыгледзецца сучасным вытворцам корпуснай мэблі. Вартая ўвагі і яго гісторыя. Пачалася яна ў Расіі, у далёкім 1870 годзе. Прамое дачыненне да яе мае швейцарскі афтальмолаг Фрыдрых Гульдрэйх, які ў свой час пераехаў жыць у Расію: ажаніўся з Надзеяй Суславай (першай рускай жанчынай, якая стала ўрачом), прыня
Гісторыя аднаго экспаната: кіназдымачны апарат “Кіеў 16С-3”

Гісторыя аднаго экспаната: кіназдымачны апарат “Кіеў 16С-3”

Культура, Палацык
Нядаўна ў фонды музея-сядзібы “Пружанскі палацык” паступіў вельмі цікавы экспанат – кіназдымачны апарат “Кіеў 16С-3” у поўнай камплектацыі: акрамя камеры, ёсць яшчэ дзве касеты з 16-міліметровай чорна-белай плёнкай, спецыяльная ручка з курковым механізмам і нават пашпарт. Адметна, што падобную тэхніку ў савецкія часы выпускала невялікая колькасць прадпрыемстваў, а такія кінакамеры дык наогул можна сёння па пальцах пералічыць. Таму дазвольце зрабіць невялічкі экскурс. Першы савецкі кіназдымачны апарат для кінааматараў быў выпушчаны ў 1941 годзе пад назвай “Піянер”, яго камера была разлічана на 17,5-міліметровую кінаплёнку. Пачалася Вялікая Айчынная вайна, і вытворчасць гэтай тэхнікі па зразумелых прычынах была прыпынена. Аднавілася толькі ў 1948 годзе. Новы апарат “16С-1” для 16-м
Гісторыя з фатаграфіяй: на піянерскі злёт  у какошніку

Гісторыя з фатаграфіяй: на піянерскі злёт у какошніку

Год малой Радзімы, Культура
Піянерскі гальштук і рускі какошнік?! Пагадзіцеся, вельмі нечаканае і каларытнае злучэнне! Карціну праясніла 98-гадовая жыхарка Пружан Еўдакія Мікітаўна Клімашэвіч (у дзявоцтве Казадаева), якая і красуецца на здымку. У 1945 годзе жанчына прыехала ў Пружаны з г.Смаленска, каб праведаць сваю сястру, якая працавала ў лётнай сталовай вайсковай часці (гэты чырвоны цагляны будынак ля Белых лавак стаіць і цяпер). Заадно хацела ўгаварыць яе пераехаць да брата ў Куйбышаў: вельмі ўжо вабілі сваёй перспектывай паволжскія абшары. Але бацькі настаялі на сваім, дзяўчыны засталіся і больш не расставаліся. — Беларусь здалася мне багацейшай за родную Смаленшчыну. Тут хоць есці было што. У нас жа і хлеба тады не было, — тлумачыць Еўдакія Мікітаўна сваё рашэнне. Яна хутка ўладкавалася на працу
В д.Харьки была открыта памятная доска

В д.Харьки была открыта памятная доска

Год малой Радзімы, Культура
Адметная падзея адбылася ў мінулую суботу ў вёсцы Харкі: там была адкрыта памятная дошка ля сквера, які два гады таму быў закладзены да Года малой радзімы. Добрую задумку — пакінуць памяць для нашчадкаў — увасобіў у жыццё ўраджэнец гэтых мясцін брэсцкі гісторык і краязнаўца Леанід Міхайлавіч Несцярчук. Спачатку на ўездзе ў вёску сіламі вяскоўцаў, валанцёраў і работнікаў лясніцтва быў закладзены сквер, які яшчэ называюць паркам. Пасля ля яго быў усталяваны валун, на якім некалькі дзён таму і з’явілася памятная дошка, на якой засведчана агульная справа людзей. Пра гэта, адкрываючы ўрачыстасць і пераразаючы сімвалічную чырвоную стужку, нагадалі ініцыятар Л.М.Несцярчук і старшыня Шаняўскога сельвыканкама С.І.Лапука. Леанід Міхайлавіч успомніў і іншыя вялікія справы
Гісторыя з фатаграфіяй. След вайны…

Гісторыя з фатаграфіяй. След вайны…

Великая Победа, Год малой Радзімы, Культура
Лета 1944 года. Беларусь вызвалена. Хутка ўсё будзе як раней, як да вайны. Мой 15-гадовы брат Лёня Аўдзей, даведаўшыся, што ў Пружанах адкрываюць школу, хуценька сабраў усе неабходныя дакументы і заспяшаўся ў горад. Суседкі, даведаўшыся пра гэта, пацягнуліся да нас у дом з лістамі-трохкутнікамі на фронт сваім мужам, братам, сынам: каб брат адправіў з райцэнтра. Гэта была цёплая жнівеньская раніца. Лёня пайшоў, а мы з мамай адправіліся жаць проса. Але час ішоў, брат не вяртаўся, мама з трывогай паглядвала на дарогу… Раптам недзе далёка прагрымеў страшны выбух. Мама міжволі здрыганулася і сказала: «Нечая душа адляцела!». А ўжо пад вечар у нашым двары з’явіўся незнаёмы мужчына. Ён паказаў нам гэта фота, прабітае асколкам, і спытаў: «Ці не Ваш гэта сын?». Мама імгненне маўчала, а пот
Гісторыя з фатаграфіяй. Дзяўчаты з Козі-Брода

Гісторыя з фатаграфіяй. Дзяўчаты з Козі-Брода

Год малой Радзімы, Культура
Гэта 1920-я гады. Злева сядзіць Вольга Акімаўна Каляда, у замужжы Бэт (1904-1992 гг.). Яна жыла ў Козі-Бродзе, пазней пераехала ў Хомна (спачатку гэта былі хутары, якія ў 1960-я гады злучылі ў аднайменную вёску). Пляменніца ўзгадвае, што цётка была вельмі працавітай. Ужо напрыканцы жыцця, калі слабая зусім была, усё роўна агародам займалася, жукоў збірала. Што за дзяўчаты побач з ёй — невядома. Цікава толькі: усе ў аднолькавым адзенні, аднолькава прычасаны. Магчыма, сяброўкі вырашылі быць падобнымі адна на адну. Незвычайна абрэзаны фотаздымак: відаць, ён быў устаўлены ў вечка шкатулкі ці люстэрка такой формы. Вядучая рубрыкі Ірына СЯДОВА.
Хлопцы з пружанскіх вуліц. Да 75-годдзя Перамогі

Хлопцы з пружанскіх вуліц. Да 75-годдзя Перамогі

Великая Победа, Культура
Іван Калбышэўскі, сын ганчара з вуліцы Польнай – цяперашняй Фрунзе. Мясцовы хлопец, які не паспеў у сваім жыцці закахацца, ажаніцца, нарадзіць дзяцей, папрацаваць дзеля дабрабыту сям‘і і роднага горада. Яму ішоў шаснаццаты год, калі пачалася вайна, дзевятнаццаты – калі Пружаны вызвалілі ад фашысцкіх захопнікаў. Адразу адчыніў свае дзверы ваенкамат, пачаўся прызыў. На даваенным здымку — пружанскія хлопцы, будучыя прызыўнікі. Сядзіць крайні злева — Іван Калбышэўскі.Фота з архіва А.І.БАБРУК. У ліпені 1944-га разам з іншымі землякамі, сябрамі, суседзямі апрануў салдацкую гімнасцёрку і Іван. І паляцелі дадому трохкутнічкі – кароткія запіскі-паведамленні. Уласна кажучы, нічога асабліва цікавага ў радках, напісаных алоўкам, няма. Малады салдат паведамляў бацькам Мікалаю Якаўлевічу і
Палацык запрашае на фотавыставу на тэрасе

Палацык запрашае на фотавыставу на тэрасе

Афиша, Культура, Палацык
З 17 па 31 мая на тэрасе музея-сядзібы «Пружанскі палацык» будзе працаваць фотавыстава «Чвэрць стагоддзя з музеем», прымеркаваная да Міжнароднага дня музеяў. На выставе можна будзе пабачыць невялікую фотахроніку найбольш яскравых музейных падзей за гэты час.
Воспоминания одного из организаторов и руководителей подполья и партизанского движения Мирона Криштафовича. Публикуются впервые

Воспоминания одного из организаторов и руководителей подполья и партизанского движения Мирона Криштафовича. Публикуются впервые

Великая Победа, Год малой Радзімы, Культура
Сёння мы друкуем успаміны аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Брэсцкай вобласці Мірона Крыштафовіча, напісаныя ім у 1973-м годзе па просьбе тагачаснага другога сакратара Пружанскага райкама партыі Васіля Іванавіча Борыса. Маленькі, але рарытэтны школьны сшытак, спісаны прыгожым каліграфічным почыркам, перадаў у рэдакцыю былы старшыня раённай арганізацыі Беларускага грамадскага аб’яднання ветэранаў Мікалай Якаўлевіч Дулько. У свой час ён удзельнічаў у стварэнні гісторыка-дакументальнай хронікі “Памяць. Пружанскі раён”. «Паважаны Васіль Іванавіч! Дасылаю Вам свае кароткія ўспаміны. Вельмі добра, што Пружанскі райкам партыі пачаў займацца вывучэннем дзейнасці раённай антыфашысцкай арганізацыі. Антыфашысцкі рух на Пруж
Швейная машынка як анёл-ахоўнік. Гісторыя адной швачкі

Швейная машынка як анёл-ахоўнік. Гісторыя адной швачкі

Великая Победа, Год малой Радзімы, Культура
Гэтую гісторыю расказала журналісту жыхарка Пружан, ветэран педагагічнай працы, валанцёр раённай суполкі Таварыства Чырвонага Крыжа Неаніла Мікалаеўна Несцерава. — Памятаю, вельмі даўно, дзесьці напачатку 70-х, мой тата, які ў свой час перажыў сталінскія рэпрэсіі, слухаў па радыёпрыёмніку выступленне Аляксандра Салжаніцына. Слухаў і плакаў: “Вось калі Салжаніцына надрукуюць, тады я паверу, што і мне можна расказваць”. Прайшло дзясятка паўтара гадоў і татавы ўспаміны пад назвай “Старонкі горкай долі” сапраўды былі надрукаваны ў нашай раённай газеце. Мама загаварыла яшчэ пазней… Я часта думала, чаму бацькі нічога мне раней не расказвалі. Потым зразумела: успамінаючы, яны пачыналі зноў пагружацца ў тыя жахі, якія давялося калісьці перажыць. І зноў адчувалі боль. All-focus Мая м
В Заречье продолжаются работы по созданию мемориального сквера

В Заречье продолжаются работы по созданию мемориального сквера

Великая Победа, Год малой Радзімы, Культура
Старажытная прымаўка сцвярджае: “Колькі ні паўтарай слова “халва”, у роце салодка не стане”. Колькі ні разважай прыгожа аб неабходнасці захавання гістарычнай памяці, самі па сабе не знойдуцца архіўныя матэрыялы, не ўзнікнуць музейныя экспазіцыі, не пабудуюцца мемарыяльныя комплексы. Ураджэнцы вёскі Зарэчча Георгій Швед, Аляксандр Субота і Міхаіл Куц таксама лічаць, што каштоўныя не словы, а справы. У гонар сваіх аднавяскоўцаў яны вырашылі зрабіць у “неперспектыўнай” вёсачцы мемарыяльны сквер. Дарэчы, ідэя належала Георгію Яраслававічу, які ў свой час захаваў фотаархіў партрэтаў мясцовых ветэранаў, займаўся рэстаўрацыяй старых здымкаў. Спачатку нават меркаваў размясціць фота ў каплічцы на зарэчанскіх могілках. Але настаяцель Свята-Мікалаеўскай царквы ў Шарашэве айцец Мікалай з
Кто добавил столетие каплице в Ровбицке?

Кто добавил столетие каплице в Ровбицке?

Год малой Радзімы, Культура
“Шмат гадоў таму, а дакладней, 1 мая 1993 года, я прыехала ў Роўбіцк да сваякоў, каб стаць сведкай асвячэння новай царквы-капліцы на могілках, узведзенай на сродкі мясцовага калгаса і жыхароў вёскі. Не скажу, што маленькая цэркаўка, пабудаваная са звычайнай белай цэглы па відавочна “аматарскім” праекце, вылучаецца нейкай асаблівай архітэктурай. Памятаю, тады я яшчэ звярнула ўвагу на розную вышыню вежаў абапал алтарнай часткі: занадта ўжо ў вочы кідалася. Але гэтыя будаўнічыя “хібы” не здолелі сапсаваць мой настрой ад агульнай урачыстасці імпрэзы: на набажэнстве, акрамя тагачаснага сухопальскага святара Іўліяна прысутнічалі епіскап Брэсцкі і Кобрынскі Канстанцін і іншыя святары. Людзі радаваліся, што ў вёсцы з’явілася месца, дзе можна будзе памінаць асаблівым чынам сваіх родных… Нядаўна,