Понедельник, 23 мая 2022

«Вогненнага запалення нас пазбаўляючая…» Падчас пажару 1895 года ў Ружанах засталіся некранутымі агнём Свята-Петра-Паўлаўскі храм і старажытная ікона Багародзіцы

215

У антычных паданнях вядомы міфічны герой Геракл з лёгкасцю ўтаймоўвае вогненную стыхію, ператвараючы агонь у ваду. У сапраўдным жыцці ўсё не так. Калі мы чуем выццё пажарнай сірэны, то заўсёды ўспрымаем яго як знак бяды.

Пажар, які здарыўся ў Ружанах у маі 1895 года, упісаны ў гісторыю пасёлка як адзін з самых страшных у яго гісторыі.

Усё пачалося з таго, што 5 мая, у 9 гадзін раніцы, загарэўся дах вядомай суконнай фабрыкі Пінесаў. Людзі стрымгалоў пабеглі туды, дзе ў злавесных дымных віхурах зіхацелі першыя языкі полымя.

У той дзень дзьмуў моцны, парывісты і сухі вецер. Ён пачаў прабівацца праз шчыліны ў вокнах, дзвярах, праносіўся над трубамі і тым самым з неверагоднай хуткасцю раздзьмухваў агонь.
Полымя перакінулася на дахі іншых дамоў мястэчка, нават на цагляныя будынкі, у якіх пачалі гарэць драўляныя вокны і перакрыцці. Людзі мітусіліся, імкнучыся выратаваць хоць нешта са сваёй маёмасці, але ўсё было дарэмна… Увесь цэнтр Ружан быў ахоплены агнём.

Пажар цяжка было тушыць. Лічаныя драўляныя бочкі з вадой, якія падвозілі на канях, не маглі ўціхамірыць стыхію. Калатушкі і трашчоткі, якія апавяшчалі аб бядзе, толькі ўзмацнялі трывогу. Агонь знішчаў усё на сваім шляху… Людзі імкнуліся схавацца ад бушуючага пажару ў бяспечным месцы. І такім месцам стала для іх мураваная царква.

Высокі Свята-Петра-Паўлаўскі храм, перабудаваны ў 1761 годзе князем Аляксандрам Сапегам, на той момант адносіўся да Слонімскага павета Косаўскага благачыння і ўражваў сваёй прыгажосцю і святынямі: там захоўвалася старажытная ікона Багародзіцы ў вялікім прыгожым кіёце, якая, дарэчы, і сёння радуе вочы вернікаў.

Дзякуючы цудоўнай падтрымцы Багародзіцы, храм і прытчавы дом пры царкве не былі пашкоджаны агнём і нават, як адзначалі сведкі, не закапціліся ад дыму, які ахутваў з усіх бакоў. Толькі некалькі вялізных шыбаў палопалася ад жару. У царкоўным доме і ў самім храме ад агню выратавалася мноства людзей. Пры гэтым амаль усё мястэчка было знішчана агнём.

Пажар бушаваў да 15 гадзін. Каля трох тысяч чалавек засталіся без жылля. На іх сядзібах дымеліся папялішчы, стаялі чорныя абвугленыя дрэвы, «нялюдска», як пісалі тады газеты, глядзеліся закопчаныя печы.

Становішча пагарэльцаў было цяжкім. Але людзей не пакінулі ў бядзе. На наступны дзень з навакольных вёсак людзі сталі дасылаць хлеб. Адгукнуліся на бяду ружанцаў жыхары Слоніма, Ваўкавыска, Пружан.

У 1895 г. багаты слонімскі прадпрымальнік Г.Куніца першым у губерні праклаў гарадскі водаправод.

З Гродна ў Ружаны прыязджаў віцэ-губернатар, сапраўдны стацкі саветнік Аляксей Мікалаевіч Озераў. Стварылі гарадскі камітэт, на які і была ўскладзена задача — дапамагчы пацярпелым. Вядома, што ўжо 8 мая атрымалася сабраць для пагарэльцаў 200 пудоў хлеба, бочку селядцоў, гарбату, адзенне і бялізну. Праўда, фінансавая дапамога была невялікай. Страты пасёлка ацэньваліся ў 500 тысяч тагачасных рублёў, а пагарэльцы атрымалі толькі 75 тысяч.

1895 год увогуле быў вельмі «гарачым». Пажары пракаціліся па многіх гарадах губерніі, што паскорыла стварэнне пажарных каманд.

Так у 1897 у Слоніме з’явілася добраахвотная пажарная каманда. А ўжо ў 1898 годзе ў Брэсце было створана пажарнае таварыства.

На вечную памяць аб цудзе побач з Ружанскай іконай Багародзіцы была змешчана медная дошка з надпісам: «Гэты храм пакровам і заступніцтвам Найсвяцейшай Багародзіцы цудоўна выратаваны ад агню і разбурэння ў страшным пажары 5 мая 1895 года, які знішчыў усе прылеглыя да царквы будынкі і каля 400 жылых дамоў».

Вера Церахава, в.Магілёўцы

Фота з сайта traveling.by i Кацярыны Масік